We bevinden ons in een aula. Er hangt een plechtige sfeer, versterkt door hoge plafonds en serieuze stoelen. Tikkeltje ouderwets, stoffig. Hier zijn verhalen verteld. Verhalen die horen bij de academische traditie. Als aanstaande spreker denk je: zo ga ik ook spreken.

‘Zo’? ‘Ja, ”zoals het hoort”’.

Maar wat betekent dat eigenlijk in dit, toegegeven, gewijde decor – ‘zoals het hoort’?

Dat nu vraag ik hoogleraren en promovendi. Het liefst schud ik hen een beetje op. ‘Hoe wil jij je verhaal het liefst vertellen? Je mag het tenslotte doen zoals jíj ’t wilt.’ ’n Beetje rebellie verfrist. Altijd.

Aan het begin van december was ik in de aula van de Radboud Universiteit Nijmegen, samen met een jonge, ambitieuze hoogleraar. We kwamen om iets rebels te onderzoeken: zou tijdens haar oratie de tango gedanst mogen worden?

Aldus ontmoetten we de pedel, hoeder van de orde en de rituelen. Hij of zij bewaakt, met eerbied voor de academische historie, in de aula de waardigheid en de duur van promoties.

De pedel vertelde ik over mijn coaching. Over hoe ik sprekers een beetje zit op te jutten om hun oratie als ‘zichzelf’ te doen. Aan het begin van ’t traject vraag ik de sprekers het hemd van ’t lijf:

• Wat beoog je met je verhaal, kortgezegd: wat is je intentie en wat, in de kern, kom je doen?

• Gum je vaste omlijningen en aannames eens uit – wie en wat zie je dan?

• Heb je over een vertelwijze nagedacht, en waarom kies je voor juist die vorm?

• Wil je je publiek iets laten voelen, doen, hen laten lachen, hen wakker schudden?

• Moeten het slechts jouw stem en de stilte zijn, of is er muziek, een specifieke belichting?

• Blijf je – traditioneel, veilig – achter het katheder, of doe je stappen richting je gehoor?

• Heb je een hoofdmicrofoon nodig, gebruik je kaartjes, PowerPoint?

• Wat zal je kledingkeuze zijn, en waarom?

• Weet je wie waar zit, wie je aankijkt, oftewel; ken je werkelijk het publiek dat je voor je hebt?

• Is je verhaal op te bouwen in blokken?

• Heb je een rode draad / structuur voor ogen?

• Kan je pitchen over je oratie/lekenpraatje?

Zo zet ik de aspirant sprekers aan het denken. Ontregel hen een beetje, in positieve zin om de zelfreflectie, de creativiteit te stimuleren. Met het uiteindelijke doel, zichzelf opnieuw vragen te stellen. Deze bovenal: wat is de essentie van deze voor mij zo belangrijke gebeurtenis?

Pas daarna komt de volgende stap: de gang naar de pedel. Ideeën en wensen ter tafel brengen. De ruimte verkennen. Samen overleggen wat mogelijk is. Tango in deze aula van academiatradities – kan, mag dat?

Altijd is het spannend, en dat behoort het ook te zijn. Toch hoef je niet meteen bij de première voor het eerst de bühne op. Meestal heb je in de weken voorafgaand aan je oratie of promotie de mogelijkheid van een generale repetitie: een halfuurtje proefdraaien in de aula. In mijn ervaring is dit zeer aan te raden. En wanneer er een camera meedraait, hebben we de mogelijkheid om je optreden samen te bekijken. En de laatste punten op de /i/ te zetten. Zo zal je oratie of promotie daadwerkelijk die glans hebben die hij en jij verdienen.