Lekenpraatje zonder lichtbeelden

Lieve promovendi,

Vandaag de dag een lekenpraatje houden zonder PowerPoint – kan dat (nog)?

Reken maar van ja. Sterker: waarschijnlijk luistert het publiek zelfs beter naar je wanneer er geen groot oplichtend scherm achter je hangt. Waarop dan de proefschrifttitel verschijnt, enkele lollig bedoelde poëzieplaatjes langskomen. En, ter academisch contragewicht, statistieken waar de leken op de tribune waarschijnlijk toch geen kaas van kunnen maken.

Ooit hoorde ik iemand – de ironie zal niemand ontgaan – zeggen dat we van nature auditief ingesteld zijn. Dat in de evolutie van een mens het gehoor al vroeg wordt ‘aangelegd’ en het visuele vermogen zich pas daarna ontwikkelt. Zouden mensen van en in alle tijden juist om die reden zo houden van verhalen vertellen en verteld krijgen? Is voorgelezen worden daarom nog steeds zo’n feest, en een grote stimulans voor de nog piepjonge geest? Nee, we hebben geen plaatjes nodig om ons een beeld te vormen van het verhaal. Integendeel: die beelden, de personages en decors van dat verhaal vormen we geheel zelf – in ons hoofd.

De meeste promovendi-in-spé met wie ik werk, vertellen graag meteen lang en uitvoerig over hun onderzoek. Wanneer ze voor het eerst in de SpreekStudio binnenstappen, klinken hun ervaringen uit de afgelopen onderzoeksperiode en de resultaten ervan in mijn oren best ingewikkeld. Ongeacht het onderwerp ben ik immers steeds het lekengehoor. Trouwhartig noemen ze alle hoofdstukken van hun proefschrift in de juiste volgorde. Spreken, vaak onbewust, veel in jargon. Het liefst zouden ze me ook enkele statistieken laten zien. Heilig geloven ze: straks in het lekenpraatje mogen getallen en grafieken, staaf- en taartdiagrammen niet ontbreken. De promotor doet daar vaak nog een schepje boven op: ‘Ook het lekenpraatje moet wel een zeker wetenschappelijk gehalte hebben.’

En dan kom je bij mij en opper ik:

Het lekenpraatje is voor je familie en vrienden om hen in vogelvlucht en begrijpelijke taal te vertellen waar je de afgelopen jaren onderzoek naar hebt gedaan. En nee, je hoeft in die samenvatting niet ‘compleet’ te zijn; het is geen minicollege. Het gaat erom hen te laten begrijpen wat je hebt onderzocht, waarom dat in jouw ogen zinvol is. Je legt hen uit waar je dissertatie in de kern over gaat. Geheugensteuntje: Klokhuis-niveau.

Vertel, zo druk ik eenieder op het hart, in eenvoudige taal. Gebruik een paar mooie, tot de verbeelding van ‘buitenstaanders’ sprekende voorbeelden. Dan heb je hun aandacht, hun interesse. Academia komt vanzelf aan de beurt.

Bedenk altijd als eerste wat je intentie is. Waarom sta je daar eigenlijk, in die gewijde ruimte? Welk werkwoord past bij dit verhaal? Kom je de genodigden met je lekenpraatje groots en visionair wakkerschudden? Wil je hen inspireren, hier en daar een beetje choqueren misschien? Of moet je publiek zowel de impuls als de ruimte krijgen om over je onderwerp en jouw benadering ervan na te denken? Je zult nog versteld staan over hoeveel invals- én dode hoeken er zijn.

Eén ding ontdekken we vaak snel: een PowerPoint is waarschijnlijk volkomen overbodig. Het ‘ding’ leidt niet alleen je publiek af (en jouzelf, al heb je dat aanvankelijk of zelfs helemaal niet door). Nee, het voegt niets wezenlijks toe aan de inhoud, aan wat je vertelt. Misschien maakt een instrument als PowerPoint, in weerwil van de naam, wel zwakker. Een beetje lui. Gemakzuchtig. Alsof je, af en toe voor de vorm even je publiek aankijkend, een tekst van je mobiele telefoon leest. Niet echt passend voor zo’n belangrijke gelegenheid, toch?

Samen stippelen we daarom een route uit, zodat je straks met een goede structuur zelfverzekerd het academisch toneel betreedt. We maken kaartjes die je leidraad zullen zijn. Je gaat oefenen, oefenen, oefenen in het vertellen – hardop. Zo zul je gaandeweg helderheid, evenwicht, ritme in je gecomprimeerde verhaal brengen. Om dan, op de grote dag waar je al die tijd naartoe hebt gewerkt, daar op die zo specifieke plek te staan. Vertrouwend in je onderzoek en op jezelf. Klaar voor jouw moment in de schijnwerpers.

Zal ik je helpen met je lekenpraatje?

Wees welkom bij mij voor individuele promotie coaching